İŞVERENLERCE ALIŞVERİŞ VE ERZAK ALIMI İÇİN DÜZENLENEN ÇEKLER İLE KİRA, ÖĞRENİM VE KREŞ YARDIMI ADI ALTINDA YAPILAN ÖDEMELERDEN PRİM KESİLİR Mİ?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 80 inci maddesinde, Kanunun 4/a maddesi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları ile prim kesilmemesi gereken ödeme ve yardımlar açıklanmış bulunmaktadır.

Nitekim madde metni incelendiğinde; maddenin (a) bendinde,

1) Hak edilen ücretlerin ödenmiş olup olmadığı üzerinde durulmaksızın ilişkin olduğu aylara maledilerek prime tabi tutulacağı,  

2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,

3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin,

brüt toplamı esas alınacağı açıklanmıştır.

Aynı maddenin (b) bendinde ise prime tabi tutulmayacağı veya kısmen prim kesileceği ödemeler ismen sayılmıştır.

Buna göre, ayni (mal olarak yapılan) yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarlarının, prime esas kazanca tabi tutulmayacağı açıklanmıştır.

80 inci maddenin (c) bendinde, “(b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur. Diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz.” Denilmekle, idareler veya işverenlerin, sigortalılarına ne tür ödeme veya yardım yaparlarsa yapsınlar, fıkrada prim kesilmeyeceği öngörülen ve ismen sayılan ödemelerin dışında yaptıkları ödemelerin tümünün prime tabi tutulması amaçlanmıştır.

Esasen kanun koyucu, gerek uygulamada yeknesaklığı sağlamak, gerekse prim kaybına meydan vermemek adına maddede yoruma ihtiyaç duyulmayacak şekilde hüküm sevk etmiş bulunmaktadır.

Bunun nedeninin ise, mülga (yürürlükten kaldırılan) 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun prime esas kazançlar başlıklı 77 nci maddesinin yürürlükte bulunduğu 01.10.2008 tarihine kadar olan dönemdeki yoruma dayalı genelgeler olduğu bilinmektedir. Örneğin, bahsi geçen tarihe kadar, söz konusu maddede, 80 inci maddedeki gibi kesin ve yoruma açık düzenleme olmamasına rağmen SSK’nın bazı kararlarıyla kira veya öğrenim yardımları, sosyal yardımlar, bayram harçlıkları vb çok sayıdaki ödemelerden prim kesilmemekte idi.

5510 sayılı Kanunun 80 inci maddesinin lafzı son derece açık ve yorum götürmeyecek kadar nettir.

Ne var ki, Sosyal Güvenlik Kurumunun 2020/20 sayılı genelgesinde, aynen;

“Alışveriş/hediye çekleri, hamiline üzerinde yazılı tutar kadar alışveriş yapma imkânı sağlayan bir ödeme aracı olup, bu çekler sigortalılara, gördükleri ise karşılık olmaksızın, belli ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olarak işverenler tarafından yardım amaçlı verilmekte ve sadece ayakkabı, giyim, erzak v.b. gibi çekte belirtilen ihtiyaca karşılık çek hamiline alışveriş yapma imkanı sağlamaktadır. Dolayısıyla alışveriş/hediye çeklerinin ücret ya da ücret niteliğinde kazanç kavramı içinde yer almadıkları dikkate alınarak, işverenlerin sigortalılara vermiş oldukları alışveriş/hediye çekleri prime esas kazanç kapsamında değerlendirilemeyecektir.

Bu doğrultuda işverenlerce sigortalıları için üçüncü kişilere yapılan ödemeler sonucunda sigortalısının paradan gayrı maddi olarak yararlanmış olduğu alışveriş çekleri, kira ödemeleri, okul öğrenim tutarları, kreş gibi kalemlere ilişkin ödemelerin bulunması halinde söz konusu ödemeler sigortalıya doğrudan yapılan bir ödeme olmadığından 5510 sayılı Kanunun 80 inci maddesi kapsamında prime tabi tutulmayacaktır. Ancak hayatın olağan akışına aykırı muvazaalı uygulamaların tespit edilmesi durumunda yukarıda niteliği belirtilen bu ödemeler prime esas kazanca dahil edilecektir.” Açıklaması yer almış bulunmaktadır.

Genelgedeki bu açıklamanın, 80 inci maddede yer alan, “istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur” hükmüyle çelişki yarattığı düşünülmektedir. Zira, aynı genelgede prime tabi tutulmalıdır denilen “Altın” gibi hediye çekleri para hükmünde olup, tıpkı para gibi alışverişte kullanılabilecek bir ödeme aracı olabilmektedir. Nitekim işverenlerce düzenlenen alış veriş çekleri ile, erzak, giyim kuşam ve temizlik maddeleri gibi ihtiyaçlar satın alınabilmektedir.

Kira ödemeleri, okul öğrenim tutarları, kreş gibi kalemler de aynı durumdadır. Başka bir anlatımla, kanunda istisnalar arasında sayılmadığı halde 2020/20 sayılı genelgede bunların da prime tabi tutulmayacağı belirtilmektedir. Oysa, maddede tek tek sayılan istisnaların yorumla genişletilemeyeceği gözden uzak tutulmamalıdır. Aksi halde, kanunda sayılmayan istisnaların yorumla idare tarafından zamanla genişletilmesi de gündeme gelebilir.

Bilindiği gibi, normlar hiyerarşisine göre, tebliğ, genelge ve genel yazı gibi idareler tarafından uygulamaya ilişkin yapılan düzenlemelerin yasa hükümlerine aykırı olması halinde, yasa hükümlerine göre işlem yapılması gerekmektedir.

Bu bakımdan, uygulamada yeknesaklığın sağlanması amacıyla;

Genelgede yer alan ve kanundaki hükme rağmen prime tabi tutulmayacağı belirtilen “Alış veriş çeklerinin, kira ve kreş yardımı gibi ödemelerin” yasanın 80 inci maddesinin amir hükmüne istinaden prime tabi tutulması hususunda genelgede yeniden düzenleme yapılması, ancak idare hukukunun gereği olarak, bu hususta yapılacak düzenleme tarihine kadar genelgedeki açıklamaya paralel işlem yapan işverenlerin sorumlu tutulmamalarının uygun olacağı,

-Şayet genelgedeki gibi işlem yapılmasına devam edilecekse, bu kez yasanın 80 inci maddesinde genelgedeki açıklamayla çelişki yaratmayacak şekilde değişiklik yapılması gerektiği,

Değerlendirilmektedir.

Gülbenk Müşavirlik

Kötü Makaleyi Değerlendirin: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Çok İyi
		Yazdır