2026-02-13

ÖZEL SEKTÖR İŞVERENLERİNCE YAPTIRILAN HER İŞ İÇİN ASGARİ İŞÇİLİK UYGULAMASI YAPILABİLİR Mİ?

---

Sosyal Güvenlik Kurumunun bazı ünitelerince, özel sektör işverenleri tarafından yine özel sektör işverenlerine yaptırılan inşaat niteliği dışındaki işlerden dolayı asgari işçilik uygulaması yapılabilmesi amacıyla işi yaptıran özel sektör işverenlerinden;

-İşlerin başlama ve bitiş tarihleri,

-İşi üstlenen firmaya ödenen toplam istihkak ve varsa teminat tutarları,

-İşin malzemeli olup olmadığı,

-Sözleşme bedeli haricinde çalıştırılan sigortalılar için yol, yemek ve giyim bedeli adı altında herhangi bir ödeme yapılıp yapılmadığı, yapılmış ise ayni mi, yoksa nakdi mi yapıldığı,

gibi bilgilerin istenildiğine sıkça rastlanılmaktadır.

Bilindiği gibi, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 85 inci maddesinin ikinci fıkrasında, “Kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar ile bankalar tarafından ihale mevzuatına göre yaptırılan işlerden ve özel nitelikteki inşaat işlerinden dolayı bu işleri yapan işveren tarafından yeterli işçilik bildirilmiş olup olmadığı Kurumca araştırılır.”

hükmü yer almış bulunmaktadır.

Bir işyeri için asgari işçilik “Araştırma” işleminin yapılabilmesi için öncelikle;

-İşin ihale mevzuatına dayalı olarak yaptırılmış olup olmadığının, ihale suretiyle yaptırılmış olması halinde yaptıran idarenin/kurumun/kuruluşun yukarıda bahsi geçen 85 inci maddede belirtilen makamlar kapsamına girip girmediğinin,

-Yapılan iş özel sektör tarafından yaptırılmış ise, bu defa yapılan işin özel ihale veya pazarlık suretiyle yaptırılmış olup olmadığının üzerinde durulmaksızın işin niteliğinin “İnşaat” olup olmadığının,

Saptanması gerekmektedir.

Öte yandan, 5510 sayılı Kanunun 90 ıncı maddesinde ihale suretiyle iş yaptıran kurum ve kuruluşlar ismen sayılmış olup, özel sektöre ait şirketler, maddede ismi geçen; kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu kapsamındaki kuruluşlar ve kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar arasında sayılmadığı gibi, aynı maddede bahsi geçen Valilikler, belediyeler, il özel idareleri ve ruhsat vermeye yetkili diğer merciler kapsamına da girmemektedir.

Bu bakımdan, özel sektör işverenlerince yine özel sektöre ait firma veya şahıslara ihale veya pazarlık suretiyle yaptırılan inşaat niteliği dışındaki işlerin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu kapsamında değerlendirilemeyeceği dikkate alınarak, Kuruma yeterli işçilik bildirilmiş olup olmadığının tespiti amacıyla asgari işçilik uygulamasına tabi tutulmasına yasal olarak imkan görülememektedir.

Örneğin, özel sektöre ait bir fabrika bahçesindeki bahçıvanlık işlerinin düzenlenen sözleşme ile başka bir özel sektör işverenince üstlenilmesi halinde, 85 inci madde uyarınca özel sektör işverenlerince yine özel sektör işverenlerine yaptırılan işlerden sadece inşaat işleri asgari işçilik uygulaması kapsamına alındığından, işi üstlenen işverene ödenen istihkak tutarı dikkate alınarak asgari işçilik araştırma işleminin yapılmasına imkan bulunmamaktadır.

Esasen, Sosyal Güvenlik Kurumunun 2013-41 sayılı Genelgesinin “9.20- Özel sektör işverenlerinin birbirine karşı taahhüt ettiği işler “ başlıklı 11. inci maddesinde yer alan;

“Kanunun 85 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen özel nitelikteki inşaat kapsamına girmeyen işlerde araştırma işleminin ünitelerce yapılmasına Kanunen imkan bulunmadığından, bu kapsamda yaptırılan işlerde son işçilik bildirim tarihleri itibariyle Kurumumuza borcun bulunmaması ve şikayet ya da ihbarın olmaması kaydıyla, ilgili dosya memurunun, şefin ve müdür yardımcısının teklifi, il veya merkez müdürünün de onayını taşıyan teftişten sarfınazar tutanağı düzenlenmek suretiyle işyeri dosyasının işlemden kaldırılması gerekmektedir.”

Şeklindeki açıklama ile de bu görüşümüz desteklenmiş bulunmaktadır.

Bu nedenle, Kurum Ünitelerince, özel sektör tarafından yine özel sektör işverenlerine yaptırılan inşaat dışındaki işlerden dolayı işi yaptıran özel sektör işverenlerinden yukarıda belirtilen bilgiler istenilmeden, genelgede belirtilen işlem yapılarak bu tür işyeri dosyalarının Kuruma borç ta yoksa işlemden kaldırılmasına özen gösterilmelidir.

Diğer taraftan, yukarıda değindiğimiz işleri yaptıran özel sektör firmalarının, aynı kanunun 90 ıncı maddesi kapsamına girmemesi nedeniyle, inşaat niteliği dışında kalan işler dolayısıyla işi yapan firmalardan teminat almış olup olmadıklarının bir önemi bulunmadığından, teminat almış olsalar bile bu işler dolayısıyla kendilerinde bulunan teminatların iadesi için soğuk damgalı ilişiksizlik belgesinin aranılmaması gerekmektedir.

Hadi EYCE

SGK Uzmanı